Bij de start van een nieuw freelance project ligt de focus doorgaans op het dagtarief, de looptijd en het takenpakket. Juridische clausules over aansprakelijkheid worden daarbij vaak als administratieve formaliteit beschouwd. Sinds de ingrijpende hervorming van het Belgische aansprakelijkheidsrecht (Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek) kan die houding echter bijzonder duur komen te staan. De traditionele juridische beschermingsmuur rond onderaannemers en consultants, de zogeheten quasi-immuniteit van de hulppersoon, is immers verdwenen. Wie als freelancer via een tussenpartij voor een eindklant werkt, staat vandaag in de frontlinie.
Wat is er veranderd? De val van de quasi-immuniteit
In de juridische keten treedt een freelancer die wordt ingeschakeld door een hoofdaannemer of consultancybureau op als hulppersoon (uitvoeringsagent):
- Onder het oude recht: De eindklant had enkel een contractuele band met het consultancybureau. Wanneer de freelancer een fout beging, kon de eindklant enkel het bureau dagvaarden. De freelancer genoot quasi-immuniteit en kon slechts in uitzonderlijke gevallen (bij strafbare feiten of bedrog) rechtstreeks worden aangesproken.
- Onder Boek 6 BW: Die immuniteit is afgeschaft. Een benadeelde eindklant kan de uitvoerende freelancer vandaag rechtstreeks buitencontractueel aansprakelijk stellen op grond van een begane fout die schade heeft veroorzaakt.
De drempel voor de eindklant om rechtstreeks bij de freelancer aan te kloppen voor schadevergoeding is hierdoor verlaagd.
Het klassieke ketenrisico in de praktijk
Denk aan de veelvoorkomende driehoeksconstructie: Eindklant → Detacheerder / Consultancykantoor → Freelancer (Managementvennootschap)
Stel dat een freelancer als IT-architect of interim legal counsel wordt ingezet bij een grote onderneming. Door een verkeerde softwareconfiguratie ontstaat er dataverlies, of door een administratief verzuim loopt een vergunningstermijn mis. Waar de eindklant voorheen uitsluitend zijn contractuele tegenpartij (het consultancykantoor) kon aanspreken, kan hij nu gelijktijdig of rechtstreeks een claim indienen tegen de freelancer persoonlijk of diens managementvennootschap.
Het dubbele schild: verweermiddelen onder artikel 6.3 BW
De wetgever heeft wel voorzien in een belangrijk verdedigingsmechanisme. Wordt u als freelancer rechtstreeks aangesproken door de eindklant, dan mag u zich in principe beroepen op:
- De verweermiddelen en exoneratieclausules uit het hoofdcontract (tussen de eindklant en het tussenbureau);
- De verweermiddelen en clausules uit uw eigen contract (tussen uzelf en het tussenbureau).
De praktijkvalkuil: Als freelancer krijgt u het hoofdcontract tussen de broker en de eindklant om commerciële redenen vrijwel nooit te zien. U weet dus niet welke risico’s of aansprakelijkheidslimieten daarin zijn opgenomen. Uw eigen freelance overeenkomst is daardoor uw enige tastbare bescherming.
Contractuele checklist voor freelancers en opdrachtgevers
Om te vermijden dat u geconfronteerd wordt met claims die uw vermogen bedreigen, moeten de volgende clausules verankerd worden in uw overeenkomst:
- Expliciete uitsluiting van Boek 6 BW (opt-out): Omdat Boek 6 BW van aanvullend recht is, kunnen partijen de rechtstreekse buitencontractuele aansprakelijkheid van hulppersonen contractueel uitsluiten. Beding dat de eindklant ermee instemt geen rechtstreekse vorderingen tegen de ingeschakelde consultants in te stellen.
- Aansprakelijkheidsplafonds (caps): Beperk uw totale aansprakelijkheid tot een redelijk maximumbedrag, bijvoorbeeld het equivalent van drie maanden gefactureerde fees of het plafond dat uw verzekering uitkeert.
- Uitsluiting van indirecte schade: Sluit gevolgschade, winstderving, dataverlies en reputatieschade categorisch uit.
- Waakzaamheid bij vrijwaringsclausules (indemnity): Let op voor bepalingen waarin de broker u verplicht om hem integraal te vrijwaren voor elke claim van de eindklant. Zulke clausules hollen uw eigen aansprakelijkheidsbeperkingen volledig uit.
- Afstemming met de beroepsaansprakelijkheid: Controleer of uw polis dekking biedt voor uw specifieke adviesrol en of de verzekerde bedragen sporen met de bedingen in uw freelance contract.
Uw freelance contracten of ketenovereenkomsten laten auditeren?
Bent u als freelancer actief via een broker of consultancybedrijf en wilt u uw aansprakelijkheid sluitend begrenzen? Of schakelt uw onderneming regelmatig freelance professionals in en zoekt u naar contracten die risico’s in de keten uitsluiten?
Het team van Nonzerosum begeleidt zowel onafhankelijke consultants als ondernemingen bij het opstellen, screenen en onderhandelen van freelance overeenkomsten en service level agreements. Neem contact met ons op om uw aansprakelijkheidsrisico’s onder Boek 6 BW effectief in te dijken.
